Artikel: Kind en Verlies, uit het winternummer 2013-2014 van de Seizoener

Vaak komen we al vroeg in ons leven in aanraking met verlies, bijvoorbeeld wanneer één van onze grootouders overlijdt of een ander dierbaar persoon in de omgeving. Maar ook een vriendje of vriendinnetje dat van school gaat of een verhuizing, is een verlies-ervaring die veel indruk kan maken. Om hier als ouder goed mee om te kunnen gaan, wil ik in dit artikel aandacht aan besteden aan dit onderwerp.

Bij verlies is het belangrijk dat kinderen antwoord krijgen op vragen die ze hebben. Het is beter om te weten wat er gebeurd is, dan dat een kind dit met eigen fantasie gaat inkleuren. Er ontstaat openheid wanneer je samen stil staat bij wat er gebeurd is en bij wat je kind daarbij voelt. Soms voelt iemand veel verdriet, eenzaamheid, boosheid of pijn, maar het kan ook zijn dat hij of zij aanvankelijk niets voelt. Door het samen te hebben over de gebeurtenis en gevoelens die daarbij spelen, ontstaat er ruimte om het verlies te integreren in de belevingswereld van een kind.

Het kan ook prettig zijn om samen iets te doen, bijvoorbeeld samen foto’s bekijken van de overleden persoon. Veel mensen vinden het ook prettig om naar een bijzondere plek toe te gaan met een bepaalde herinnering aan de dierbare. Je kunt ook een spontaan moment waarop een herinnering bij je boven komt gebruiken om het samen bijvoorbeeld nog eens te hebben over opa. Mijn ervaring is dat daarnaast creatief werken een enorme hulp kan zijn om herinneringen en gevoelens aan het licht te brengen en te verwerken.

Voor kinderen (en soms trouwens ook voor volwassenen) kan het moeilijk zijn om te verwoorden wat er gebeurd is en wat hij of zij er bij voelt. Door een tekening of ander kunstwerk te maken, krijg een kind de gelegenheid om hier langer bij stil te staan. Soms komen tijdens het werken herinneringen boven die op de achtergrond waren geraakt.

Zo heb ik eens met een jongen gewerkt, waarvan zijn moeder was overleden. Hij praatte hier zelden over. Tijdens het schilderen kwam steeds het verhaal naar boven van de ziekenwagen die opeens voor de deur stond. Dit bleek voor hem erg aangrijpend te zijn geweest. Geleidelijk kon hij zijn verdriet rondom het overlijden van zijn moeder toelaten en ging hij meer over haar vertellen. Dit zorgde voor ontspanning en rust.

rouwEen materiaal dat goed past bij rouw is speksteen. De steen is aanvankelijk ruw en wordt al vijlend en schurend steeds gladder. Kinderen vinden het vaak heerlijk om de steen te voelen en worden rustig tijdens het bewerken.  De steen kan gevormd worden tot een hart, een rots, een vlinder of een ander vorm die het kind vind passen bij de persoon die is overleden. Door zelf het beeldje te maken krijgt het een speciale betekenis. Kinderen kunnen hun steen vervolgens op een plek neerleggen die voor hen prettig is, bijvoorbeeld het graf of een gedenkplek.

Om kinderen te ondersteunen bij verlieservaringen is het belangrijk om ook voor jezelf te onderzoeken wat het missen van een dierbaar persoon met je doet. Wat zijn je eigen gevoelens rondom het thema doodgaan en afscheid nemen en welke reacties roept het bij je op? Het is voor een kind vaak prettig, als je zo nu en dan ook over je eigen gevoelens met hem of haar praat. Niet op een moment dat de emoties heel heftig zijn, maar een kind mag best weten dat je bijvoorbeeld nog steeds verdrietig bent om het verlies van je vader of moeder. Dat is vaak beter, dan dat je kind wel merkt dat er wat speelt, maar het niet kan plaatsen. Op deze manier geef je je zoon of dochter mee dat gevoelens gedeeld mogen worden en bij het leven horen. En je laat daarmee ook zien dat rouwen iets is dat niet alleen op een bepaalt moment gebeurd, bijvoorbeeld tijdens een begrafenis, maar dat de tijd nodig heeft. Zo blijven de ervaringen niet weg gestopt. Door toe te laten wat iemand voor ons betekent, leer je jezelf kennen en ook de waarde voelen van de verbondenheid met de ander. Kinderen voelen deze verbondenheid vaak heel sterk.

Tot slot is het ook heel belangrijk dat verlies niet alleen zwaar hoeft te zijn. Het is heel bevrijdend om ook samen momenten te lachen en plezier te hebben om een herinnering. Dat is ook de kracht van kinderen. Zij laten zien hoe je ook weer verder kunt gaan na een pijnlijke gebeurtenis.

Annet Verhoeven

Kunstzinnig therapeut