Een nieuwe leerkracht die geen aandacht voor je heeft, een vriendje die van school gaat, een rot opmerking, je ouders die ruzie hebben, een nare droom, je hond overlijd, je hebt iets op tv gezien dat je bang maakt…
Kinderen krijgen vroeg of laat altijd te maken met tegenslagen; dingen die voor hen lastig en vervelend zijn. Veerkracht is het vermogen om met onvermijdelijke tegenslagen te kunnen omgaan. Voor hun verdere leven is het belangrijk om veerkracht te ontwikkelen, zodat zij in de toekomst kunnen omgaan met alles wat er op hun weg komt. Zeker in deze tijd is veerkracht belangrijk omdat er veel veranderd, oude structuren wegvallen en er minder zekerheden lijken te zijn.

Wat kun je als ouder doen om je kind te helpen om veerkracht te ontwikkelen?
Allereerst is het belangrijk om te realiseren dat tegenslag niet maakt of een kind later een gelukkig en succesvol leven leidt. Er zijn vele voorbeelden van mensen, waaronder bijvoorbeeld Barack Obama, die een behoorlijke turbulente kindertijd hebben gehad. Elk kind krijgt eigen ervaringen mee waar die zich mee te verhouden heeft, hoe vervelend soms ook. Neemt niet weg dat het belangrijk is om bij tegenslag aandacht te hebben voor wat dit voor het kind betekenend en te kijken hoe je een kind daarbij het beste kunt ondersteunen, zodat hij of zij hier sterker/ veerkrachtiger uitkomt.

In de gezondheidszorg is men doorgaans geneigd om zich te focussen op risico factoren en gebreken/stoornissen. Daarmee bestaat het gevaar dat de kracht die in kinderen zelf aanwezig is, onder belicht raakt. Elisabeth Groenhuijsen, psycholoog en pedagoog heeft een prachtig boek* geschreven over veerkracht. Zij omschrijft een aantal factoren die kinderen helpen om veerkrachtig te kunnen omgaan met onvermijdelijke tegenslagen. Dat zijn: een goed verstand, het vermogen om overzicht te hebben over een situatie, zelfwaardering en zelfvertrouwen, een actieve stijl om met problemen om te gaan en neiging om op de toekomst gefocust te zijn.

Laten we beginnen met het eerste twee punten: een goed verstand en het vermogen om overzicht te houden. Op zich is het IQ waarmee je geboren wordt een gegeven en mag je erop vertrouwen dat op school het nodige wordt gedaan om ervoor te zorgen dat een kind zijn verstand goed leert gebruiken. Maar om goed overzicht te hebben en de rust om helder na te denken, is het belangrijk dat een kind ook rust ervaart. Mijn ervaring is dat wanneer kinderen het lastig hebben, zij vol kunnen zitten met gedachten en gevoelens, waardoor zij moeilijk rustig naar hun eigen situatie kunnen kijken. Soms komen kinderen binnen bij mij in de praktijk en dan vertellen zij mij eerst allerlei dingen die hen bezig houden. Voelen zij zich gehoord en is alles ‘eruit’ dan volgt vaak een zucht. Daarna kan een kind makkelijker tot rust komen. Soms is het ook belangrijk om gevoelens te kunnen uiten die een kind ervaart. Spel en creativiteit is voor kinderen een hele toegankelijke manier om dit te kunnen doen. Komt een kind tot rust, voelt hij of zij zich ontspannen en goed, dan kunnen zij ook beter helder nadenken.

veerkracht kinderen

Daarnaast is het ontwikkelen van zelfvertrouwen en zelfwaardering belangrijk. Kinderen groeien door te ontdekken wat ze zelf kunnen. Door hen te zien in de kwaliteiten die zij hebben en de dingen die hen uniek maakt, groeit hun gevoel van eigenwaarde. Daarbij is het belangrijk dat zij leren doorzetten als het tegen zit. Een tegenslag is eigenlijk de uitgelezen kans om een kind te leren veerkracht te ontwikkelen. Je helpt een kind hierbij door er voor hen te zijn als zij iets moeilijks tegenkomen en vastlopen. Je kunt hen dan laten zien wat de mogelijkheden zijn en voor doen hoe ze het zelf kunnen oplossen. Het kan ook zijn dat een kind zelf gaandeweg een andere manier vindt om het probleem op te lossen. Dat is mooi! Daardoor ontwikkelt het kind een eigen probleemoplossend vermogen. Je kunt kinderen in elk geval leren om niet weg te lopen als het moeilijk wordt, maar het echt te proberen. Mocht het dan echt niet lukken, help hen dan ook te accepteren dat dit nu is zoals het is. Dat als zij zelf hebben gedaan wat zij konden doen, ze tevreden mogen zijn. Mensen die over hun eigen leven vinden dat ze de goede beslissingen gemaakt hebben, zijn doorgaans gelukkiger, dan mensen die zichzelf verwijten maken. Franciscus van Assisi heeft dit heel treffend als volgt omschreven:

“Geef me de moed om te veranderen wat ik kan veranderen. Geef me de wijsheid om te accepteren wat ik niet kan veranderen. Geef me boven al het inzicht om het verschil tussen beide te zien”

Om kinderen oplossingen te laten bedenken voor de uitdagingen die zij tegenkomen, is het belangrijk dat zij zich allereerst bewust zijn van een probleem. Ik weet nog dat ik als kind vaak heb gezegd, niet blij te zijn op school en te twijfelen of ik er wel wilde blijven. Toen zei mijn moeder op een avond: “Annet je zegt dit nu al zo lang, nu gaan we eens kijken wat je gaat doen. Het maakt me niet uit wat je gaat doen, als je maar een beslissing neemt.”
Dat was voor mij het moment om hier eens echt goed naar te gaan kijken. Daarna volgde een onderzoek naar welke school op dat moment het beste bij mij paste. Ik ben van school gewisseld, voor mij achteraf een hele waardevolle beslissing, extra waardevol doordat ik deze met ondersteuning van mijn ouders zelf gemaakt heb. Dat was niet gebeurd als mijn moeder mij er niet bewust van had gemaakt dat school voor mij op dat moment een probleem was. In dit voorbeeld zie je ook dat kinderen groeien als zij zelf betrokken worden bij de besluitvorming. Het gevoel van eigen regie hebben en serieus genomen worden, is voor elk kind belangrijk. Dit begint met kleine keuzes en breidt zich uit als een kind ouder wordt en meer verantwoordelijkheid aankan.

Tot slot het laatste punt dat bijdraagt aan veerkracht en dat is de neiging om op de toekomst gefocust te zijn. Daarvoor is het belangrijk dat kinderen dromen mogen hebben. Dat zij mogen mijmeren over wat misschien mogelijk is en dat hun verbeeldingskracht wordt gewekt. Daarbij is creativiteit ook mooi. Het wekt de fantasie van kinderen en laat hen ervaren dat er heel veel mogelijk is. Laat kinderen dus vooral hun dromen hebben en leer ze om kleine doelen te realiseren. Dromen is geweldig, maar zonder daadkracht, leren kinderen deze nooit omzetten in iets tastbaars. Het realiseren van een kleine wens is al waardevol. Het geeft kinderen het vertrouwen dat ze de volgende keer een iets grotere stap ook kunnen. En mocht het een keer niet lukken, geen man over boord. Dan heeft een kind in elk geval een kans gekregen om weer iets te ervaren.

Mocht je vragen hebben naar aanleiding van dit onderwerp, neem gerust contact met mij op.

Annet Verhoeven

* Hoogvliegers en Pechvolgels, E. Groenhuijsen

Reacties zijn gesloten.