Artikel uit het herfstnummer 2013 van de Seizoener

In de jaren die ik als beeldend therapeut werk, hoor ik regelmatig dat de kwaliteiten van een kind meer naar voren komen gedurende de periode waarin ik met een kind werk. Zo kan bijvoorbeeld het spontane en vrolijke karakter van een kind overschaduwd worden gedurende de levensloop. In mijn werk kijk ik hoe ondergesneeuwde of nog niet ontdekte kwaliteiten (weer) meer zichtbaar worden. In dit artikel zal ik laten zien wat ik kan doen om de kracht van een kind meer naar voren te halen.

Eerst sta ik met de ouder(s) stil bij de situatie. Samen kijken we naar de ontwikkeling van een kind, waardoor zichtbaar wordt welke elementen lastig zijn. Dat is voor iedereen anders. Ieder heeft zijn of haar eigen omstandigheden en een eigen omgang met de dingen die in het leven gebeuren.

Een voorbeeld: De moeder van Lieke*, een meisje van 11, vertelt dat zij en haar man rond het derde levensjaar van Lieke uit elkaar zijn gegaan. Vader woont ver weg en Lieke is erg op hem gesteld. Op de momenten dat hij niets van zich laat horen is Lieke vaak verdrietig. Moeder vertelt dat ze probeert om haar dochter een zo gezond mogelijke opvoeding te geven. Ze wil duidelijk het beste voor haar kind, maar haar dochter praat nauwelijks tot niet over wat ze beleeft en maakt vaak een sombere indruk. Moeder kan niet goed pijlen wat er in haar omgaat. Ook in de klas is Lieke erg op de achtergrond.

Vervolgens kwam Lieke bij mij. Ik gaf haar ruimte om een aantal vrije creatieve werken te maken. Daarin kwam naar voren dat Lieke, zij het nog wat geremd en ingehouden, erg kunstzinnig en creatief is. Eigenlijk heb ik nog nooit meegemaakt dat een kind niet het talent heeft om zich op een creatieve wijze te uiten.

Toen heb ik Lieke opdrachten gegeven die haar uitnodigden om ruimte in te nemen en losser te bewegen. Zo mocht ze op grote gekleurde vellen met oliekrijt vrij over het papier bewegen en vervolgens een voorstelling in het lijnenspel tekenen. Lieke bloeide hiervan op. Ik vroeg haar daarbij geregeld wat zij wilde, welke kleur papier en welke kleur krijt. Ze werkte daarbij vanuit een onderwerp dat haar aansprak. Het mooie is dat een kind vaak van binnen aanvoelt wat het nodig heeft. Zo komt het veel voor dat een kind in het vrije werk al iets maakt, waar hij of zij waarde uit haalt. Zo tekende Lieke in haar vrije werk vlinders. Dit onderwerp kon goed worden gebruikt in het creatieve werk om Lieke een open en vrolijke kant van zichzelf te laten ontdekken.

kinderen-en-onzekerheidAl doende praat ik zo nu en dan over wat een kind bezig houdt. Bij Lieke merkte ik dat zij het fijn vond om over haar vader te vertellen. Ze straalde helemaal wanneer ze over hem praatte. Verder werd duidelijk dat Lieke veel behoefte had aan zelfstandigheid. Zo vond ze het heerlijk om zelf te kunnen kiezen wat ze ging doen. Dat is meteen interessante informatie voor de omgeving.

In de evaluatiegesprekken met moeder bleek dat zij veel keuzeruimte van haar dochter ontnam, door haar visie op wat goed en niet goed is voor Lieke. Door dit in te zien, is moeder Lieke meer ruimte gaan geven.

De begeleiding is aan de ene kant gericht op de visie en aanpak van de ouder(s) op het kind. Anderzijds zet het individueel werken met een kind een proces ingang, waardoor het kind in zichzelf een verborgen kant kan ontdekken. Zo werd Lieke spontaner en losser in de klas en is ze opener geworden in het contact met haar moeder.

Het is de kunst om te ontdekken waar de knelpunten zitten bij ouder en kind. Waar is een kind het meest bij gebaat en wat is voor ouders belangrijk? Het mooie is, dat wat goed is voor een kind, vaak ook goed is voor de ouder(s). Zo werd de moeder van Lieke erg moe van het proberen om zo goed mogelijk voor haar dochter te zorgen. Door meer ruimte te geven aan Lieke en tegelijkertijd ook duidelijk te zijn, hield zij zelf ook meer energie over.

Zo zie je hoe kunstzinnig werken de vitale kant in het kind naar boven haalt. En voor iedereen die dit zelf eens wil ervaren, neem een groot vel papier, een krijtje of potlood, beweeg los over het papier en laat je verrassen. Wie weet schuilt in ieder van ons wel een verborgen talent.

Annet Verhoeven

Beeldend therapeut, werkzaam op de kleine Johannes

*om privacyrenenen is deze naam gefingeerd